یکشنبه، آبان ۲۲، ۱۳۹۰

چرا اچمی را پاس بداریم؟

همراه با پیشرفت جهان امروز و خوشبختانه جا نماندن قوم و اقلیم اچم از دنیای علم و تکنولوژی به دغدغه ای فکری می پردازم که مطمئنا شما هم به آن اندیشیده اید...
دغدغه ای به نام زبان مادری
با بیان چند سوال به بیان اهمیت موضوع آموزش زبان مادری به فرزندانمان می پردازم.
• چرا در همه ی دنیا و موزه های پر زرق و برق به دنبال نگهداری آثار به جای مانده از پیشینیان هستند؟
• چرا گروه های حرفه ای ویژه ای مامور کاوش در متون کتیبه های باستانی هستند؟
• چرا فرهنگستانهای زبان و ادب در کوشش برای پویایی زبان های مربوط به خود هستند؟
ما چه کرده ایم؟


آیا زبان مادری ما یادگار گذشتگان و نیاکان ما نیست ؟ آیا نباید تلاشمان در راه نگهداری آن باشد ؟
سوال اینجاست که هم اکنون چند درصد از مردم اقلیم اچم از هر کجایش که باشند به زبان اچمی سخن می گویند ؟ 10درصد ؟ 20 درصد ؟ 30 درصد و 100درصدیا کمتر ؟ دلیل این امر چیست ؟ دلیل اینکه زبان فارسی تهرانی یا بر حسب مکان سکونت عربی یا انگلیسی جایگزین گفتار اچمی شده چه می باشد ؟ مگر بیشتر ما اچمی ها بر این باور نیستیم که روزی پدر بزرگ ، مادر بزرگ و ... ما زبانشان زبان اچمی بوده است و بس ؟ پس چرا روزگار اینگونه پیش می رود ؟ چه دلیلی دارد که افراد به اصطلاح تحصیل کرده و فرهیخته ای که خودشان به اچمی سخن میگویند ، اکنون به فرزندان دلبندشان از همان بدو زبان آموزی فارسی و عربی و انگلیسی و.. یاد می دهند و از آموختن زبان اچمی باز می دارند و متاسفانه سخن گفتن به اچمی را "بی کلاسی" می دانند ؟ و یا حس میکنند مبادا کودکان انان در سخن راندن به زبان فارسی لهجه اچمی داشته باشند...
راستی کلاس چیست؟ از یاد بردن هویتمان؟  چرا هویت خود را با از یاد بردن زبانمان فراموش کنیم ؟ چرا آگاهانه یا ناآگاهانه تیشه بر ریشه زبانمان که از محدود ویژگیهای بر جا مانده تمدن کهنمان است می زنیم؟ براستی دلیل فراموشی تدریجی زبان مادریمان چیست ؟؟؟


• آیا دلیل آن فقط این است که ما مانند قومهای دیگر شبکه ای تلویزیونی یا رادیویی به زبان اچمی نداریم؟
• آیا دلیل آن تالیف و انتشار ضعیف کتب اچمی است ؟
• آیا دلیل آن عدم برگزاری همایش ها و کنفرانس های اچمی است ؟
کردها،لرها، تبری ها(طبری ها)،ترکها و... را نظر بگیرید .


• ببینید که نسبت به لباس و پوشش و زبانشان چه تعصب به جایی دارند .
• ببینید که برای خود شبکه های ماهواره ای دارند که تمام برنامه های آن به زبان خودشان است .
• ببینید که در دانشگاه ها و محافل گروهی به قومی بودن و زبان و لهجه اشان در تکلم فارسی هم افتخار کرده و به خود می بالند .
….....................… آیا بهتر نیست ما هم به خود آییم و کمی به فکر پاس داشت زبان مادریمان باشیم



*ماه لی لی بستکی

جمعه، آبان ۲۰، ۱۳۹۰

کَلیَه سُرِ kalya sore

 طرز تهیه کـَلیـَه سُرِ:


مواد مورد نیاز:


- مَهـِن مُتِ ، اَشُنَه یا حَشینـَه (درگویشهای مختلف)
- پیاز  
- نمک
- فلفل سیاه  
- زیره
- زرد چوبه


طریقه ساخت:


ابتدا  سر و شکم ماهی ها را برای اینکه کَلیه سُرِ بد مزه نشود جدا کرده و شسته سپس در ظرفی  سر دار ریخته، آب به آن اضافه میکنیم و مدت 2 الی 3 روز در آفتاب قرار میدهیم .....سپس آنرا بوسیله مخلوط کن برقی یا هنگام ریختن در صافی با دست نرم کرده و از صافی میگذرانیم تا شیره آن گرفته شود.(همانند تصاویر).


لازم به ذکر است که تفاله بجای مانده از ماهی کودی بسیارمفید برای کشاورزی است.


پوست پیازها را میگیریم و برای عدم سوزش چشم میتوان آنرا مدتی در آب قرار داد ،سپس پیازها را بصورت نگینی درآورده، ادویه ها را به آن اضاف میکنیم و مدت تقریبا 30 دقیقه در آفتاب قرار میدهیم.....


حال مخلوط پیاز را در شیشه یا ظرف پلاستیکی ریخته سپس آب ماهی را به آن اضاف میکنیم، در آنرا میبندیم...

به مدت دو روز در آفتاب قرار میدهیم و بطور منظم هر 3 یا 4 ساعت مخلوط  را هم میزنیم....برای اینکه بدانیم کـَلیَه سُرِ خوب افتاده یا نه باید بعد از دو روز ظرف را نگاه کنیم اگر پیازها تهنشین شده خوب افتاده و مزه خوبی دارد و اگر تهنشین نشده نه اینکه بد باشد آنقدرخوب نیافتاده.....
از روز سوم به بعد در یخچال نگهداری میکنیم.
البته در قدیم بعلت نبود یخچال کـَلیَه سُرِ را در ظرفی مخصوص بنام دُسِنَه dosena (خمره ای سفالی و کوچک با ظرفیت حداکثر 2 یا 3 لیتر)ریخته و در محل خنکی نگهداری میکردند.


این غذا واکسن گواتر، با تخم مرغ و نانهای محلی جنوب و همچنین برای خوشمزه تر شدن ،روغن حیوانی یا کره را داغ کرده و روی کـَلیَه سُرِ که در کاسه ریخته شده میریزند و صرف میشود.


نوش جان...


برای دیدن تصاویر به خواندن مطالب دیگر بروید...

چهارشنبه، آبان ۱۸، ۱۳۹۰

یادآوری

دگرگون شدن شرایط زندگی و در پی آن تغییر شکل کسب رزق و روزی از جمله عواملی است که موجب زدوده شدن یادها از خاطرها و پیوستنشان به خاطره هایی از دیرگاه می شود...متاسفانه نابودی خرده فرهنگها و یا تغییرات ناگهانی  رنگ و روی آنان در وجهه های مختلف زندگی بیشتر از این روست..
اگر اندکی چشم باز کنیم ،می بینیم که اقلیم اچم در سالیانی نه چندان دور اقتصادش وابسته به کشاورزی و دامپروری بوده است...اما اکنون با توجه به نافرجامی این دو راه معیشت شاهد نابودی بسیاری از اصطلاحات این دو پیشه و جایگزینی کلمات فارسی معیار هستیم..مطمئنم همگی ما بر این باور هستیم که حداقل حفظ متل ها.ضرب المثل ها .چیستانها و حتا حفظ نام اسباب و وسایل مربوط می تواند غنای فرهنگی و زبانی ما را نشان دهد...فقط به این چند مورد توجه کنید و خودتان قضاوت نمایید:


-وَ نَکَرِدو جیرِن نابیت:va nakaredo jiren nabit..با نکاشتن نمی توان برداشت کرد...

-وَگَـَه شه باد آده تا پسین دستُت بِگریت.va gah sha bad ad eta pasin dastot begerit...


-تا اسپ نزنش دَست اس نابیسیتta asop nazenesh daste as nabisid......
,و........

کاش بشود  به امید تلاشی بیشتر دست یاری به یکدیگر دهیم و از نابودی بیش از این زبانمان پیشگیری نماییم...

یکشنبه، آبان ۱۵، ۱۳۹۰

آغازی دیگر

ضمن تبریک  عید سعید قربان ، امروز اچمستان دری دیگر برای ما می گشاید که امیدواریم با همراهی هم بتوانیم برای سرزمین اجدادی خود قدمی برداشته، برای حفظ این آثار و زبان و فرهنگ سرزمین اچم تلاشی بیش از پیش به کار گیریم.

هدف اصلی اچمستان همانطور که در فیسبوک نیز اعلام کرده ایم ایجاد همدلی ، همبستگی و زنده نگاه داشتن این فرهنگ اجدادی و تبادل نظر و به اشتراک گذاشتن هرگونه مطلب یا موضوعی که مرتبط با اقلیم اچم باشد است.

از دوستان تقاضا داریم ما را در این راه با نکته نظرات و مطالب و هرگونه موضوعی که مرتبط با فرهنگ و اقلیم اچم باشد یاری نموده و از طریق ایمیل 
(achomestan@hotmail.com)با ما در ارتباط باشند.
قابل به ذکر است، اچمستان قابلیت نمایش از طریق همراه(موبایل) برای سهولت مخاطبین را نیر داراست.


*ضمنا جا دارد در این مقطع از دوستانی که همیشه یار و همدم اچمستان در دنیای فیس بوک بوده اند سپاسگزاری و قدردانی نماییم، آقایان دکتر قدرت الله نورسته(دکتر خنجی) ، محمد بارکار و سرکار خانم ماه لی لی بستکی که همیشه اچمستان مدیون ایشان میباشد وامید داریم که در ادامه راه نیز ما را همراه باشند...

و در سرآغاز...
آوای دلنشین دکتر خنجی عزیز گرمای دوباره در رگ و پیمان جاری می سازد...
و شعری که برکت کـُنار سده را بر سرمان می گسترد....

دکتر خنجی-آلبوم اچم-اچم

01 Achom-دکتر خنجی-آلبوم اچم by ehsanaskari



اچم

اگه هر رز چش مو تی چشیی تو نفتی محض اسمت دل مو پشپا واپی و بفتی
اگه فکر کردا که عشق ما بی فایده ی یا که خونی عشق ما بلپخ و بی شالده ی

اچم اچم لو ا که اکنم
اچم اچم لو ا که اکنم

ور محلی دل مو خرشتنی سگیشه فتنه از آسموندی بریسی پشت شیشه
حاله که میچده یاراز محله ی دل تو بی نصیب میبده موازعشق مشکل تو

اچم اچم لو ا که اکنم
اچم اچم لو ا که اکنم

ادنم بین ما قول و قراری نهد دلم خوارتوبو و راه فراری نهد
ادنم که یاد تو از دلم تاک آیبه اسم تو تا ابد از دل مو پاک آیبه

اچم اچم لو ا که اکنم
اچم اچم لو ا که اکنم

فکر مکه حشکادبه دریاین چش مو تا قیومت وادمری شعله تش گش مو
مو چدام که یاد تواز دلم تاک آکنم اسم تو از صفحه ی اول دل پاک آکنم

اچم اچم لو ا که اکنم
اچم اچم لو ا که اکنم
اچم اچم لو ا که اکنم
اچم اچم لو ا که اکنم


*متن برگرفته از وب سایت گلستان

کُنارِ سده


کُنار سده هـُد و سایه ای اُش هـُد           بِه تاوِستو گـَله گـوُو جاگـَهی اُش هـُد
konare sedeh hod o sayaee osh hod                                be tavestoo gala gow jagahi osh hod 

کُناری بَس گـُت هـُد با  سایَی خـَش         چَپ ودورُش شو کِشت مردم همه بَش
konari bas got hod ba sayaee khash                                            chap o dourosh shokesht mardom hama bash   

اِسه مال وحَشرهـُد یَک پَناگاه            بِه تقدیرو قَضا شوُزَه بِه ناگاه
ese malo hasher hod yak panagah                                    be taqdir o qaza shoza be nagah 

نِوامود آن کُنار و سایَهِ خَش            ولی آمود اِسمِ بی درختـُش
nevamood on konar o sayae khash                               vali aamood esme bi derakhtosh 

بِه جایِ سایه اُش اَفتُو جـِنگی              زمینِ داغ وگَرم وگوُوِ لَـَنگی
be jaye sayaosh aftow e jengi                             zemen dagh o garm o gow langi 

کُنار اُش هـُد هزاران سال عُمری         که پَهنای کُندَ ش هـُد چهار مترو اَندی
konar osh hod hezaran sal omri                                                  ke pahnae kondash hot char metr o andi 

شاخ و بالـُش سر در فَلک هُد          به اندازه سِپاهی سایه اُش هُد
shakho balosh sar dar falak hod                      be andazae sepahi saya osh hod 

هراندازه که تَعریفـُش شُوکِردِه          دِگه هَم کُم شـُوگـُتهِ و کـُم شُو کِردِه
har andaza ke taarifosh shokerde                                   dega ham kom sho gote o kom shokerde 

مِثالـُش ضرب المثل زمان ِ             کُنارِ سده وِردِ هَر زبان ِ
mesalosh zarbolmasale zamane                            konare sede verde haz zabane 

که سایه زُلالش درفصل گرما             پَنـَهِ بادی هُد درفصلِ سرما
ke sayae zolalosh dar fasle garma                            panahe badi hod dar fasle sarma 

زِ هـَر باد و بلایِ روزگاران          قَدُّش گَـَه خَم نِبُو از ظـُلمِ دوران
ze har bad o balae roozegar                                        qadosh gah kham nebu az zolme douran 

اَگـَر چ ِ بَلا اُ مُعضلات هُد           وَلی دائم سر افراز اُ پایدار هُد 
Agar che bala o moozalat hod                                  vali daem sar afraz o payedar hod 

کُنار گـَرچه شُوزَه ازبیخ واَز بُن              شُدِر اَوُردِه لِشَش از تَهِ کُن
konar garche shoza az bikh o bon                          shoder aaorde leshash az tahe kon 

دِگه باز هم به موقع گـُوویا جمع              اَتـُندِت گِرد اَدَ بُدِت دور هَم جَمع
dega baz be mouqe gowya jam                                         atondet gerd adabodet doure ham jaam 

به جا گـَهِ کُنار سالِیَِ سال             تِک تاوِستـُو وُ گَرما وُ سرما 
Be jagahe konar saliai sal                                        tek tavestu o garma o sarma 

تِکِه سایَش اَبُدِت جمع یَک جا               هَمَه آدُم وحیوان جُملَه هَمراه
teke sayash abodet jam yak ja                                hama adom o heivan jomla hamrah 

وَ مِهراُ سایه اُش دَر دِلِ حیوان              اثر اُش هُد که هَرکس اَبو حِیران 
Va mehr o sayaosh dar dele heyvan                                asar osh hod ke harkas abu heyran 



شعر از محمد بیاد به کوشش عبدالله حسین صحراگرد
تدوین :احسان عسکری